Yoga và cột sống: vì sao mỗi asana đều là liều thuốc cho lưng bạn

Cột sống là trục chống đỡ của toàn bộ cơ thể. Nó được tạo thành từ nhiều đốt xương, xen giữa là những đĩa sụn đóng vai trò như tấm đệm giảm chấn. Chính cấu trúc này vừa nâng đỡ sức nặng cơ thể, vừa cho phép ta đứng, cúi, đu đưa và vặn xoay theo nhiều hướng khác nhau.

Đáng chú ý hơn, mỗi đốt sống có một lỗ ở giữa để tủy sống đi qua. Từ tủy sống, các dây thần kinh tỏa ra và luồn vào giữa từng cặp đốt xương, đảm nhiệm việc kiểm soát cảm giác và vận động của gần như toàn bộ cơ thể (trừ vùng đầu và một số chức năng tạng phủ do thần kinh phế vị chi phối). Nói cách khác, một cột sống khỏe mạnh là điều kiện nền tảng cho cả cơ thể vận hành trơn tru.

Tư thế đúng: chìa khóa của thăng bằng và sức khỏe

Con người có thể ở nhiều tư thế, nhưng về cơ bản chỉ có ba: đứng, ngồi và nằm. Trong cả ba, cột sống đều giữ vai trò then chốt để cơ thể được thăng bằng. Theo nguyên lý vật lý, khi đứng dang chân, trục trọng lực phải rơi vào khoảng giữa hai bàn chân thì cơ thể mới ổn định.

Khi ta giữ được tư thế thăng bằng tự nhiên, các cơ dọc cột sống chỉ phải căng ở mức tối thiểu, và toàn bộ sức nặng cơ thể được phân bổ đều lên 32 đốt xương. Nhưng chỉ cần cong lưng, trọng tâm sẽ dịch về phía trước, phá vỡ thế cân bằng. Lúc đó, các cơ hai bên cột sống buộc phải căng ra để điều chỉnh, kéo giãn đến mức gây ra cơn đau mà ta quen gọi là đau lưng.

Nhiều người lầm tưởng đau lưng là cái giá phải trả cho việc con người là sinh vật duy nhất đứng thẳng. Thực ra ngược lại: đau lưng là hệ quả của việc không giữ đúng tư thế đứng thẳng mà tự nhiên mong muốn, khi ta cứ ngả người về phía trước như dáng đi khòm.

Ngủ sao cho lưng thực sự được nghỉ

Tưởng rằng nằm ngủ sẽ giúp lưng bớt mỏi, nhưng nếu quan sát kỹ, nhiều người ngủ trong tư thế cong người như bào thai. Đó là lý do khi thức dậy họ vẫn đau lưng, thậm chí đau hơn. Để thực sự thư giãn cột sống, hãy nằm ngửa hoặc nằm nghiêng một bên với lưng thẳng.

Tư thế nằm nghiêng lưng thẳng không chỉ giúp cơ bắp và hệ thần kinh nghỉ ngơi trọn vẹn, mà còn tác động tinh tế đến sinh lực, giúp tâm trí thanh thản và giấc ngủ ít bị mộng mị quấy rầy. Giữ đúng tư thế cột sống trong cả ba vị thế đứng, ngồi, nằm còn là điều kiện cho hô hấp đúng: lồng ngực giãn nở tự do, hệ thần kinh làm việc nhịp nhàng.

Ngược lại, khi thần kinh bị chèn ép vì tư thế sai, đau đớn và bệnh tật dễ xuất hiện. Thú vị hơn, cột sống thẳng còn ảnh hưởng đến tâm lý: thăng bằng thể chất và tinh thần liên hệ mật thiết với nhau. Người thất vọng thường đi với vai co, lưng còng; và cơn đau lưng kinh niên lại quay lại làm suy nhược tinh thần, tạo thành vòng luẩn quẩn của bệnh tâm thể.

Vì sao ta cứng dần theo tuổi tác

Trẻ nhỏ có thể uốn cột sống theo đủ tư thế, nhưng sự mềm dẻo ấy mất dần khi lớn lên. Một người bình thường ở tuổi 30 chẳng bao lâu sẽ khó chạm ngón tay xuống sàn khi gối thẳng. Nguyên nhân là dây chằng và dây gân ngắn dần đi: dây chằng nối các xương, sụn hoặc cơ quan với nhau, còn dây gân nối cơ vào xương.

Khi có tuổi, dây chằng căng hơn khiến cột sống cứng lại. Vì hệ dây chằng phải liên tục, chỉ cần một vùng bị giới hạn thì cả chuyển động toàn thân đều bị ảnh hưởng. Tư thế xấu — như ở người ngồi nhiều, sinh viên, nhân viên văn phòng, nghệ sĩ, văn sĩ thường cúi đầu và cổ về phía trước — làm dây chằng ngắn lại, cột sống cong đi, dây gân bị đè ép, thần kinh bị kích thích, dẫn đến nhức đầu, đau cổ và vai.

Tác dụng của các tư thế yoga (asana)

Mỗi tư thế yoga đều tập cho cột sống kéo giãn, căng lên và uốn lại ở nhiều mức độ khác nhau. Nhờ đó, chúng vừa ngăn ngừa vừa sửa chữa những tư thế sai của cột sống trong cả ba vị thế đứng, ngồi, nằm. Chỉ cần quan sát một người tập yoga chân chính, bạn sẽ nhận ra ngay dáng ngồi, đứng, đi của họ linh hoạt và thanh thoát đến thế nào.

Từ lâu, các yogi đã hiểu tầm quan trọng của một cột sống khỏe mạnh với đời sống con người. Họ thiết kế những asana đặc biệt để giữ độ cong đúng cho cột sống, như tư thế con cá, rắn hổ mang. Riêng tư thế đầu chạm gối có thể làm cột sống giãn thêm tới 20% chiều dài bình thường so với khi ngồi.

Những tư thế này còn giúp:

• Giãn dây chằng và dây gân quanh cột sống, nhờ đó xóa đi cảm giác đau do sức ép lên các dây thần kinh.
• Làm mạnh các bắp cơ cột sống, giữ độ cong tự nhiên tốt hơn.
• Phục hồi sự mềm dẻo như thời thơ ấu và ngăn ngừa những cơn đau do cơ thể co cứng lúc tuổi già.

Như bác sĩ Steven Brene, một nhà nghiên cứu nổi tiếng về lợi ích y học của yoga, đã nhắc: hãy nhìn các pho tượng của các Pharaoh, các tác phẩm điêu khắc của người Assyria, Babylon, Hy Lạp, hay tư thế của các vị vua và thần linh Hindu — tất cả đều có lưng thẳng như đũa. Người xưa hiểu rõ hơn chúng ta rằng tư thế đúng của cột sống chính là biểu hiện đầu tiên của nhân phẩm.

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com