Vì sao ta cứng dần theo năm tháng và yoga chữa lành thế nào

Có một khác biệt quan trọng giữa quan điểm cơ sinh học và quan điểm sinh học truyền thống: thay vì cho rằng xương và khớp gánh tải trọng, cơ sinh học khẳng định chính các cơ bao quanh xương mới là nơi phân bố sức nặng cơ thể. Nếu bạn giữ cho cơ bắp khỏe và mềm dẻo, chúng sẽ hấp thụ tải trọng thay cho xương.

Nguyên tắc này giải thích được nhiều điều: chẳng hạn vì sao có người bị viêm khớp, trong khi người khác cùng độ tuổi và mức độ vận động lại không. Chúng ta sống lâu hơn trước, nhưng với nhiều người, những hạn chế vận động do tuổi tác khiến việc tận hưởng cuộc sống trở nên khó khăn. Liệu có cách nào làm chậm quá trình mất linh hoạt, và yoga có vai trò gì trong đó? Chuyên gia yoga trị liệu Doug Keller đã chia sẻ những góc nhìn đáng suy ngẫm.

Mất khoảng không trong cơ thể — thủ phạm thầm lặng

Theo ông Doug Keller, mất khoảng không giữa các cấu trúc là một trong những lý do phổ biến nhất khiến ta kém linh hoạt theo thời gian. Toàn bộ mạng lưới mô liên kết, cân mạc (lớp mô bao bọc và hỗ trợ các cơ quan, cơ bắp) là một cấu trúc căng — nén, giữ cho các xương tách xa nhau trong khi vẫn cho phép chúng di chuyển.

Vấn đề nảy sinh khi hệ thống này gặp sự cố. Nếu cân mạc hoặc mô mềm quá căng hoặc quá yếu, cân bằng căng — nén bị phá vỡ, khoảng không giữa các xương thu hẹp lại. Một khi xương bắt đầu cọ xát vào nhau, lớp sụn thoái hóa dần, dẫn đến mất linh hoạt và viêm khớp.

Thiếu vận động đầy đủ — thường là hệ quả của phản ứng viêm với sự cố mô — cũng là nguyên nhân phổ biến. Ông Doug nhấn mạnh rằng cân mạc chính là phòng tuyến đầu tiên của hệ miễn dịch, giúp loại bỏ độc tố. Nhưng khác với máu, hệ cân mạc không có bơm tuần hoàn; nó chỉ hoạt động thông qua sự vận động. Khi ta ít vận động, chất thải ứ đọng, viêm nhiễm và thoái hóa xuất hiện.

Vòng luẩn quẩn của cơn đau kinh niên

Khi dây chằng, sụn và bao khớp thoái hóa vì khoảng không thu hẹp, cơn đau mãn tính do vận động có thể xuất hiện, kéo theo hàng loạt hạn chế trong sinh hoạt hằng ngày. Đó là lúc ta rơi vào cái mà các bác sĩ gọi là "Chu Kỳ Đau":

• Vận động gây đau nên ta né tránh vận động.
• Ít vận động làm giảm lưu thông, tăng viêm, mất sức mạnh cơ bắp và tăng thoái hóa khớp.
• Kéo theo mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, cô lập xã hội và càng né tránh vận động hơn nữa.

Tất cả những yếu tố đó làm gián đoạn chính chu trình tự chữa lành của cơ thể — đặc biệt đúng với người lớn tuổi.

Yoga phá vỡ chu kỳ đau như thế nào

Lối thoát nằm ở sự vận động — nhất là một hình thức vận động dựa trên hơi thở như yoga. Ông Doug khuyên khi có tuổi, hãy duy trì sự nguyên vẹn, bôi trơn và linh hoạt của các khớp, nhưng không phải bằng vận động đơn điệu. Điều quan trọng là kết hợp nhiều kiểu vận động khác nhau để đưa khớp vào biên độ chuyển động lành mạnh và giữ khoảng không khắp cơ thể.

"Điều tuyệt vời của yoga là ta không cần đến những động tác thái quá," ông chia sẻ. "Yoga dẫn dắt bạn qua mọi mức độ vận động khả thi, giữ khớp khỏe mạnh, nuôi dưỡng hệ cân mạc và duy trì đủ sức mạnh cơ bắp để giữ khoảng không giữa các xương, qua đó giảm các bệnh liên quan tuổi tác như viêm xương khớp."

Khoa học lên tiếng

Ngành khoa học mới nổi cũng ủng hộ quan điểm này. Trong một nghiên cứu trên các đối tượng bị thoái hóa khớp gối mãn tính, bác sĩ Sharon Kolasinski (giáo sư y học lâm sàng và thấp khớp tại Đại học Pennsylvania) phát hiện: những người tham gia lớp yoga Iyengar bổ trợ 90 phút mỗi tuần trong tám tuần đều cho thấy cơn đau giảm, chức năng thể chất cải thiện rõ rệt và độ cứng khớp giảm đáng kể. Bà kết luận yoga là một lựa chọn tốt cho người viêm khớp, vừa mang lợi ích tập luyện, vừa thúc đẩy thư giãn và giảm căng thẳng.

Vài nguyên tắc yoga để đối diện tuổi già an nhiên

Ông Doug đưa ra một số lời khuyên dựa trên các nguyên tắc yoga cổ điển:

• Brahmacharya — Tiết chế: Hatha Yoga Pradipika cảnh báo rằng ráng sức quá mức sẽ hủy hoại yoga. Thay vì tập nhiều hơn, hãy hỏi liệu thực hành của mình có thực sự hỗ trợ liên tục cho sức khỏe và hạnh phúc hay không. Đừng nghĩ "nếu một cái tốt thì mười cái phải tốt hơn".
• Ahimsa — Bất bạo lực: Yoga là thực hành lắng nghe cơ thể một cách cẩn thận và chuyển động sao cho ta thấy khỏe mạnh, tràn đầy sức sống. Hãy tự hỏi: "Có phải yoga làm tổn thương tôi, hay chính sự hiểu lầm và thái độ của tôi đối với nó khiến tôi bị tổn thương?" Ông lưu ý viêm khớp gối có thể đến từ cả tư thế ngồi xổm siêu sâu (gập gối quá mức) lẫn duỗi gối quá mức đi kèm hội chứng người dẻo — bí quyết là tạo cân bằng chuẩn xác từ bàn chân trở lên.
• Samskara — Thói quen quá khứ: Một thực hành dựa trên cấu trúc căng — nén cần cân bằng lành mạnh giữa tăng sức mạnh và kéo giãn. Vì hầu hết dây thần kinh nằm trong vùng cân mạc, tự nhận thức chính là bước đầu tiên, bởi cơ thể vốn là một cơ chế tự điều chỉnh và tự lành bệnh.

Sự lão hóa là một cuộc thách thức với trọng lực, nhưng với tự kỷ luật (tapas) và sự lắng nghe khoan dung, ta hoàn toàn có thể già đi một cách bình thản và trọn vẹn.

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com