Chúng ta không nhất thiết phải trở thành thiền sư, nhưng lối sống của họ luôn là nguồn cảm hứng tuyệt vời: sống đơn giản, chú tâm và tỉnh thức trong mọi việc, mỗi ngày trôi qua trong bình an và thư giãn. Ai trong chúng ta mà chẳng cần thêm một chút tập trung, tĩnh lặng và tỉnh thức cho cuộc sống? Qua hàng trăm năm, các thiền sư đã nguyện dành cả đời để chú tâm vào từng công việc và phục vụ người khác, trở thành tấm gương sáng cho ta noi theo.
Đời sống thiền sư gói gọn trong sự đơn giản và chú tâm.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh từng cô đọng tất cả chỉ trong vài chữ: "Mỉm cười, thở và đi chậm". Với những ai muốn cụ thể hơn, dưới đây là 12 nguyên tắc có thể áp dụng cho bất cứ ai, không phân biệt tôn giáo hay tiêu chuẩn sống.
1. Mỗi lúc chỉ làm một việc
Đây là cốt lõi trong cách sống của thiền sư: chỉ làm từng việc một, không ôm đồm nhiều thứ cùng lúc. Khi rót nước, chỉ rót nước. Khi ăn, chỉ ăn. Khi tắm, chỉ tắm. Nhà thiền có câu quen thuộc: "Khi đi bộ, chỉ đi bộ. Khi ăn, chỉ ăn".
2. Làm chậm rãi và chú tâm
Ta thường làm mọi việc một cách vội vàng. Thay vào đó, hãy làm thong thả, chậm rãi, hành động với sự chú tâm, không hối hả và không mất trật tự. Điều này cần luyện tập nhưng sẽ giúp bạn tập trung hơn hẳn vào việc đang làm.
3. Hoàn tất việc này trước khi sang việc khác
Hãy đặt trọn tâm vào công việc đang làm và chỉ chuyển sang việc kế tiếp khi đã hoàn tất. Chẳng hạn khi chuẩn bị xong bữa ăn, đừng vội ăn ngay mà hãy dọn dẹp dụng cụ, lau bàn, bày biện bát đĩa. Khi một việc được khép lại gọn gàng, tâm bạn sẽ dễ dàng dồn trọn cho việc tiếp theo.
4. Làm ít, nhưng làm hoàn thiện
Thiền sư không hề lười biếng; họ dậy sớm và có nhiều việc phải làm, nhưng danh sách ấy được giữ vừa phải. Làm ít giúp ta thực hiện thong thả, chỉn chu và tập trung hơn. Danh sách quá dài chỉ khiến ta chạy gấp gáp từ việc này sang việc khác, chẳng còn phút nào để dừng lại suy ngẫm.
5. Chừa khoảng trống giữa các công việc
Đừng xếp các đầu việc sát nhau, hãy để những khoảng nghỉ xen giữa. Một lịch trình thoải mái với khoảng đệm sẽ rất hữu ích khi công việc nào đó ngốn nhiều thời gian hơn bạn dự tính.
Biến những việc nhỏ hằng ngày thành cơ hội thực tập chánh niệm.
6. Tạo nghi thức cho công việc
Thiền sư có nghi thức cho mọi việc, từ ăn uống, lau dọn đến thiền định. Nghi thức tạo cảm giác trân trọng và buộc ta chú tâm thực hành một cách thong thả, chính xác. Bạn hoàn toàn có thể tự tạo nghi thức riêng cho việc nấu ăn, dọn dẹp, thức dậy hay đi ngủ.
7. Ấn định thời điểm cho mỗi việc
Hãy dành từng khung giờ nhất định trong ngày cho từng hoạt động: giờ tắm, giờ làm việc, giờ dọn dẹp, giờ ăn. Khi một việc đủ quan trọng để làm thường xuyên, hãy cho nó một thời điểm cố định để duy trì đều đặn.
8. Dành thời gian ngồi thiền
Ngồi thiền là một trong những phần quan trọng nhất trong ngày của thiền sư, là cách học sống trọn trong giây phút hiện tại. Bạn có thể dành thời gian ngồi thiền, hoặc chọn một hoạt động khác như chạy bộ, miễn là làm đều đặn và xem đó như cách thực tập an trú hiện tại.
9. Mỉm cười khi phục vụ người khác
Thiền sư dành một phần thời gian trong ngày để phục vụ người khác, nhờ đó nuôi dưỡng sự khiêm tốn và tránh sống ích kỷ. Mỉm cười và tử tế với mọi người quanh mình có lẽ là cách đẹp nhất để cải thiện cuộc sống của họ; bạn cũng có thể tham gia các công việc thiện nguyện.
10. Xem lau dọn và nấu ăn như thực tập thiền
Nấu nướng, lau chùi, giặt giũ vốn là những việc quan trọng và hạnh phúc trong ngày của thiền sư, dùng để thực tập tỉnh thức. Nếu chúng có vẻ nhàm chán, hãy làm dưới hình thức thiền định: đặt trọn tâm, tập trung và hoàn tất một cách thong thả. Cách này thay đổi tâm trạng cả ngày của bạn và còn cho bạn một ngôi nhà sạch sẽ hơn.
11. Suy ngẫm điều gì thật sự cần thiết
Thiền sư sở hữu rất ít, ăn mặc và sinh hoạt giản dị, các bữa ăn chay thanh đạm. Ta không cần sống y hệt họ, nhưng đây là lời nhắc rằng có rất nhiều thứ trong đời thực ra không cần thiết, và thật hữu ích khi dừng lại tự hỏi điều gì mình thật sự cần.
12. Hãy sống đơn giản
Là hệ quả tự nhiên của quy tắc trên: cái gì sống mà không cần đến chính là cái không cần thiết, và sống đơn giản nghĩa là buông bỏ những thứ ấy. Điều cần thiết với mỗi người mỗi khác, gia đình, công việc, đọc sách, tập thể dục hay thời gian cho bạn bè thân thiết. Hãy giữ lại điều thật sự quan trọng và nhẹ nhàng buông phần còn lại.
Mười hai quy tắc trên không đòi hỏi bạn thay đổi tôn giáo hay từ bỏ cuộc sống hiện tại. Chỉ cần bắt đầu từ một vài điều nhỏ, bạn sẽ thấy từng ngày trôi qua bình an, chú tâm và trọn vẹn hơn.