Sự nguy hiểm của thiền khi ta chưa hiểu về vô ngã

Trong cuộc sống, mỗi người mỗi cảnh, ai cũng mang nỗi khổ riêng. Qua quá trình hành thiền mỗi ngày, có một điều dần trở nên rõ ràng: gốc rễ của cái khổ xuất phát từ bản ngã. Bản ngã là cái tôi vô hình được hun đúc từ danh lợi, tiền tài, địa vị, lòng ích kỷ, sự chiếm hữu và lòng tham. Thiền, khi thực hành đúng, giúp ta nhận ra sự vô ngã ngay bên trong chính cơ thể mình.

Bản ngã và vô ngã

Vô ngã là sự cho đi vô điều kiện, bất tận và không giới hạn: tự do, không tham, không chiếm hữu, chỉ có tình yêu thương bao la. Giống như không khí ban phát cho muôn loài, hay ánh mặt trời trải khắp các hành tinh mà chẳng phân biệt.

Bản ngã thì trao cho con người cả hạnh phúc lẫn khổ đau — nó như con rắn hai đầu không thể tách rời: một đầu là niềm vui, một đầu là đau khổ. Có thì ta mừng, mất thì ta buồn. Ngược lại, vô ngã mang đến niềm an lạc bền vững, không lệ thuộc vào được hay mất.

Thiền là gì?

Thiền thực ra chỉ là một trạng thái, bị động hoặc chủ động, mà ai cũng từng trải qua: thai nhi trong bụng mẹ, giấc ngủ, hay những khoảnh khắc tâm hồn an nhiên tự tại, không suy nghĩ, không bị dục vọng ràng buộc, dù đang đi, đứng, nằm hay ngồi. Thiền chủ động có thể khai thác nguồn năng lượng của vũ trụ, giúp ta vượt qua khổ đau bệnh tật, bởi trong giây phút ấy ta đang sống trong vô ngã.

Vì sao thiền có thể trở nên nguy hiểm

Nếu chưa ngộ được lý vô ngã, hành thiền lại tiềm ẩn nguy hiểm. Vô ngã là sự buông bỏ hoàn toàn, không chấp, không cuốn vào bất kỳ điều gì, hòa mình vào dòng năng lượng chuyển hóa của vũ trụ. Khi hành thiền, ta có thể hiểu được quy luật, thậm chí phát triển những khả năng đặc biệt, chữa bệnh cho mình và cho người. Nhưng cũng chính lúc đó, bản ngã dễ âm thầm lớn lên bằng cách bám chấp vào chính những gì ta hiểu.

Nguy hiểm hơn, ngồi thiền có thể khiến ta chấp ngã đến mức muốn rời bỏ gia đình để lên núi tu một mình. Ta tưởng mình đang buông bỏ, hóa ra lại chấp ngã hơn trước. Không có luật vô ngã nào bắt ta phải ngồi bất động như hòn đá hay gốc cây mới gọi là giác ngộ. Bản ngã hình thành nhiều tầng nhiều lớp, giăng mờ từ thân xác hữu hình đến cái vi tế vô hình bên trong.

Tự soi rọi vào tâm

Cách kiểm chứng đơn giản là quay vào bên trong và tự hỏi: có được điều gì đó ta có thực sự hạnh phúc không, mất đi ta có buồn không, dục vọng có còn không? Khi ai đó nói sai hay khiêu khích điều ta tin, ta có khó chịu, có xem thường họ không? Chẳng hạn khi ăn chay trường mà bị phản bác, hay khi ta chấp vào việc phải chay tuyệt đối mới là không sát sinh — trong khi để có hạt gạo ta ăn, biết bao sinh linh cũng đã mất — ta có thấy bất an không?

Người sống trong trạng thái vô ngã nhìn bông hoa đẹp thì chiêm ngưỡng trong hạnh phúc, thấy bãi phân trâu vẫn bình thản không khó chịu. Đó là thước đo chân thật cho việc ta đang sống từng phút giây trong vô ngã hay vẫn còn mắc kẹt trong bản ngã của chính mình. Namaste!

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com