Thiền và giữ gìn chánh niệm trong từng khoảnh khắc cuộc sống

Nếu chỉ gói gọn thiền trong lúc ngồi thiền thì quả là một thiếu sót lớn. Mục đích của thiền là giúp ta tập trung hoàn toàn vào việc đang làm, có mặt trọn vẹn trong hiện tại. Sẽ rất khó đạt được sự tự do nội tâm nếu chỉ khi ngồi ta mới kiểm soát vọng tưởng, còn lại vẫn để những suy nghĩ không đầu không cuối quấy nhiễu. Vì vậy, ta cần đưa thiền vào từng khoảnh khắc, từng hành động trong đời sống.

Chánh niệm là gì?

Chánh niệm là danh từ Phật giáo dùng để chỉ sự nhận biết rõ ràng của con người trong từng giây phút hiện tại về những gì đang có mặt, đang diễn ra. Giữ gìn chánh niệm cũng không khác gì thực tập thiền trong cuộc sống. Trước tiên, bạn phải ý thức về điều này trong tâm trí; từ một ý thức rõ ràng mới có sự thay đổi trong mỗi hành động, lời nói.

Giữ chánh niệm là dồn toàn bộ tâm trí vào việc mình đang làm, kiểm soát các vọng tưởng. Lâu nay dù làm bất kể việc gì ta cũng dễ nghĩ sang chuyện khác, làm việc trong vô thức mà chẳng thực sự có mặt. Giờ đây, bạn nhận diện chúng, không chạy theo vọng tưởng, đưa mình trở lại với những gì đang hiện hữu thực sự và làm việc trong ý thức cao độ.

Nhìn mọi thứ như chính nó

Chánh niệm cũng đồng nghĩa với việc nhìn nhận mọi sự vật, sự việc như chính nó. Trên thực tế, ta thường áp đặt hiểu biết, kinh nghiệm, thậm chí định kiến cá nhân vào bất cứ điều gì gặp phải. Một chiếc bánh ngọt hấp dẫn với người này nhưng lại đáng sợ với người khác. Công việc quét dọn tầm thường trong mắt nhà kinh doanh thành đạt nhưng là niềm mơ ước của người thất nghiệp. Thực ra chẳng có gì tự nó đáng yêu hay đáng ghét, quan trọng hay không – tất cả chỉ là sự phân biệt của tâm ta.

Khi coi mọi sự đều cùng một bản thể và do duyên sinh mà hiện hữu, ta mới thực sự sống đúng với chánh niệm. Lúc đó, làm bất kể việc gì cũng với một sự chú tâm chân thành, và ta mới thực sự tận hưởng từng phút giây của đời mình.

Chánh niệm trong ăn, đi, làm việc

Hãy thực hành chánh niệm ở bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào. Chánh niệm có mặt khi bạn ăn: từng miếng cơm được nhai chậm rãi, từ tốn, biết rõ mình đang ăn gì, thức ăn được nhào trộn ra sao trong miệng. Đó là ăn có ý thức. Tương tự, khi giặt quần áo, lái xe, học bài, xem phim, đợi xe buýt, trò chuyện… tất cả đều cần được làm trong chánh niệm. Khi đối diện với ai đó, hãy tập thói quen không đánh giá hay áp đặt: cái áo là cái áo, chứ không phải áo đẹp hay xấu; đồng nghiệp là đồng nghiệp, chứ không phải người này thế này, người kia thế kia.

Mẹo giữ chánh niệm: bám vào hơi thở

Theo thói quen vô thức, thời gian đầu việc tập trung sẽ khá khó khăn. Cách tốt nhất để giữ chánh niệm là vừa làm vừa tập trung vào hơi thở hoặc đếm số. Bạn có thể đếm hơi thở, hoặc chỉ nhẩm đếm từ 1 tới 10, từ 1 tới 100 mà không theo nhịp thở – điều nào dễ và hiệu quả hơn với bạn thì làm. Khi tâm trí bị vọng tưởng lôi đi, hãy bình tĩnh nhận diện và đưa nó trở về hiện tại. Ban đầu vọng tưởng nổi lên nhiều và khó kiểm soát, nhưng khi đã tạo được những lối mòn mới trong não, việc giữ chánh niệm sẽ không còn khó nữa.

Thiền hành và nằm thiền

Bên cạnh ngồi thiền, ta có thể thực tập thiền hành và nằm thiền khi rảnh rỗi. Ngày nay người ta thường sống vội, đi nhanh, chỉ mong mau tới đích mà đánh mất sự tiếp xúc với hạnh phúc đang hiện hữu. Vì vậy, khi đi hãy đi trong chánh niệm, chú tâm vào từng bước chân chậm rãi, ý thức được sự tiếp xúc của bàn chân với mặt đất. Mỗi sáng sớm hoặc buổi tối, dành ít nhất nửa tiếng để thiền hành; ban đầu có thể vừa đi vừa theo dõi hơi thở hoặc nhẩm đếm từng bước.

Với nằm thiền, thay vì suy nghĩ mông lung, bạn thả lỏng chân tay, thư giãn mặt và toàn thân, tập trung theo dõi sự phồng xẹp nơi bụng – cũng chính là sự vào ra của hơi thở. Lưu ý nằm ngửa thoải mái, hai tay thả lỏng hai bên, lòng bàn tay hướng lên, hai chân dang rộng tự nhiên, mắt nhắm. Chỉ cần 10 phút buổi trưa, bạn sẽ có cả buổi chiều làm việc tỉnh táo; tư thế này cũng đưa bạn vào giấc ngủ sâu nhanh chóng vào ban đêm.

Thiền không hề xa rời thực tế, và ta cũng không cần gác lại mọi công việc để dành thời gian cho nó. Điều cần thay đổi chỉ là khả năng kiểm soát tâm trí và cách ta phản ứng với mọi vấn đề, để tâm luôn bình an. Đưa thiền vào từng suy nghĩ, hành động, lời nói dù nhỏ nhất, bạn sẽ sớm thấy bước chuyển lớn lao trong cuộc sống. Hơn hết, hãy thiền ngay bây giờ và ở đây.

---

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com