Prana là gì và 4 bài tập đơn giản để khơi dòng năng lượng sống

Bạn đã bao giờ tự hỏi vì sao yoga khiến mình thấy khỏe khoắn đến vậy? Vì sao khi kết thúc một buổi tập, bạn vừa mạnh mẽ lại vừa thư giãn? Vì sao có những ngày năng lượng của bạn tụt xuống dù chẳng ốm đau gì? Yoga có lời giải đáp, và nó nằm ở khái niệm prana — năng lượng sống. Hãy giữ tinh thần ham hiểu biết khi khám phá những khía cạnh tinh tế này của bản thân.

Cơ thể tinh tế và năng lượng prana

Bên cạnh cơ thể vật chất, bạn còn được sinh ra với một cơ thể ít hữu hình hơn — trong yoga truyền thống gọi là cơ thể tinh tế hay cơ thể năng lượng. Dòng năng lượng lưu thông trong và quanh bạn chính là năng lượng sống, gọi là prana trong yoga Ấn Độ và khí trong văn hóa Trung Hoa. Yoga cùng các bộ môn như châm cứu, thái cực quyền và khí công đều dựa trên việc điều tiết prana để khôi phục sự toàn vẹn, mang lại sức khỏe và sức sống.

Theo Hatha Yoga Pradipika — một văn bản yoga cổ đại — việc thực hành các tư thế, kỹ thuật thở, tụng kinh và thiền giúp giải phóng năng lượng trì trệ và khơi thông dòng chảy prana. Chỉ cần hít một hơi thật sâu qua mũi rồi thở ra bằng miệng, làm đầy phổi bằng oxy, bạn đã làm phong phú thêm dòng chảy pranic trong cơ thể. Prana được phân phối khắp cơ thể qua các kênh năng lượng gọi là nadis và các đường xoáy năng lượng gọi là luân xa (chakra), xếp dọc theo cột sống.

Năm luồng gió vayus của prana

Yoga truyền thống mô tả năm thành phần chính của prana dưới dạng những luồng "gió" — vayus. Mỗi luồng chảy theo một hướng riêng, chịu trách nhiệm cho những chuyển động khác nhau trong cơ thể, và có thể được nuôi dưỡng bằng cách hướng sự chú tâm của bạn tới chúng.

• Gió Prana (prana vayu): năng lượng đi lên, gắn với việc hít vào và hấp thụ dinh dưỡng, lan qua vùng tim và phổi, điều hòa hô hấp và nâng mức năng lượng.
• Gió Apana: nằm ở luân xa 1 (Muladhara), là năng lượng đi xuống của hơi thở ra, hoạt động ở vùng đáy chậu và bụng dưới, chi phối các quá trình bài tiết.
• Gió Udana: năng lượng đi lên của năm giác quan, chi phối cổ, họng và đầu, chịu trách nhiệm về lời nói, tư thế đứng thẳng và các phản ứng giác quan.
• Gió Samana: nằm ở giữa bụng, là năng lượng cân bằng di chuyển vào trong, chi phối trao đổi chất và tiêu hóa. Nó xuất hiện khi gió prana và apana kết hợp và cân bằng.
• Gió Vyana: năng lượng mở rộng ra ngoài, thấm khắp cơ thể, chi phối hệ tuần hoàn, hệ cơ và điều phối các luồng gió khác.

4 bài tập đơn giản để cảm nhận và tăng prana

1. Trải nghiệm gió Prana và Apana

Ngồi thoải mái, bắt chéo chân trên sàn hoặc trên ghế. Khi hít vào, từ từ nâng hai cánh tay lên phía trên đầu, cảm nhận năng lượng dâng lên từ dưới bụng làm ngực phồng lên (gió prana). Khi thở ra, đưa cánh tay xuống và chú ý dòng năng lượng chảy xuống theo (gió apana).

2. Thở Ujjayi để trải nghiệm gió Udana

Bài thở này giúp bạn cảm nhận âm thanh phát ra từ cổ họng, làm dịu tâm trí và hệ thần kinh. Hãy nằm trong tư thế Savasana (tư thế Xác chết) hoặc ngồi khoanh chân với cột sống thẳng, mắt nhắm lại. Ban đầu tập bằng miệng: khi hít vào, mở miệng tạo âm thanh của hơi thở dài; khi thở ra, tạo âm "hahhhh", khép nhẹ thanh quản và thở qua phía sau cổ họng như thể đang làm mờ mặt gương. Sau vài lần, ngậm miệng và thở bằng mũi trong khi vẫn giữ âm thanh nghe được ở phía sau cổ họng.

3 và 4. Tư thế Nữ thần để trải nghiệm gió Samana và Vyana

Bước hai chân rộng khoảng 90-120cm, xoay ngón chân ra 45 độ. Giữ chân thẳng, chắp hai lòng bàn tay ở giữa ngực và hít vào. Khi thở ra, gập gối trên các ngón chân, ngồi xổm xuống, dang hai tay song song sàn và đẩy lòng bàn tay hướng ra ngoài — chú ý năng lượng lan tỏa ra ngoài khi vào tư thế Nữ thần (utkata konasana). Khi hít vào, duỗi thẳng chân, đưa hai lòng bàn tay chạm nhau về giữa ngực và cảm nhận năng lượng đi vào trong. Lặp lại vài lần.

Nadis — các kênh năng lượng tinh tế

Những luồng gió vayus di chuyển qua nhiều con đường trong cơ thể, gọi là nadis. BKS Iyengar trong cuốn Light on Pranayama mô tả nadis là "các kênh dẫn không khí, nước, máu và các chất khác khắp cơ thể". Trong khi Shiva Samhita nhắc đến 350.000 nadis, hầu hết văn bản Mật tông cho rằng có khoảng 72.000 nadis, trong đó ba kênh quan trọng nhất là:

• Sushumna: kênh chính, bắt nguồn từ đáy cột sống (luân xa Muladhara), chạy dọc cột sống lên đỉnh đầu và kiểm soát các luân xa. Nhiều dòng yoga cho rằng kundalini — hình thái cao nhất của prana — chảy qua kênh trung tâm này.
• Ida: chạy phía bên trái sushumna, liên kết với lỗ mũi trái và bán cầu não phải. Ida mang năng lượng mặt trăng nữ tính, mát mẻ, gắn với trực giác, lòng trắc ẩn và sự đồng cảm.
• Pingala: chạy phía bên phải sushumna, tương ứng lỗ mũi phải và bán cầu não trái mang tính phân tích. Pingala mang năng lượng mặt trời kích thích, tính hoạt động và nam tính.

Các trường phái yoga mô tả hướng đi của những kênh này khác nhau: có trường phái (như Yoga Bihar hay TKV Desikachar trong The Heart of Yoga) cho rằng ida và pingala đan chéo trục trung tâm tại sáu luân xa; số khác lại cho rằng chúng chạy thẳng lên hai bên sushumna. Dù cách diễn giải khác nhau, điểm chung là cả ba kênh này đóng vai trò cốt lõi trong việc điều hòa dòng chảy năng lượng sống của bạn.

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com