Pranayama là gì: nghệ thuật điều khiển hơi thở và nguồn sinh lực trong Yoga

Các nhà yoga cổ xưa chủ trương thực hành pranayama để kết hợp hơi thở với ý thức, và qua đó kết nối với prana, tức nguồn sinh lực của cơ thể. Từ này ghép bởi prana (năng lượng) và ayama (sự tích trữ và phân phối năng lượng). Ayama có ba chuyển động: mở rộng theo chiều thẳng đứng, chiều ngang và vòng tròn. Khi thực hành pranayama, ta học cách đưa năng lượng theo cả ba hướng ấy đến mọi ngóc ngách của cơ thể.

Pranayama không phải là thở sâu

Đây là điểm dễ nhầm lẫn nhất. Thở sâu làm căng cơ mặt, khiến hộp sọ và da đầu cứng lại, căng lồng ngực và gây sức ép cho việc hít vào thở ra. Điều đó cản trở quá trình thanh lọc trong cơ thể.

Trong pranayama thì ngược lại: các tế bào não và cơ mặt được giữ mềm mại, nhạy cảm; hơi thở vào ra đều nhẹ nhàng. Khi hít vào, từng phân tử, từng thớ cơ, từng tế bào được ý thức cảm nhận một cách độc lập và được phép thấm đẫm prana. Không có chuyển động bất thường nào, hành giả cảm nhận cơ quan hô hấp giãn ra từ từ và hơi thở đang đi tới những ngóc ngách xa xôi nhất của buồng phổi.

Khi thở ra chậm rãi, các tế bào không khí có đủ thời gian tái hấp thu phần prana còn lại đến mức tối đa. Nhờ vậy năng lượng được sử dụng trọn vẹn, tạo nên trạng thái cảm xúc ổn định và xoa dịu trí não.

Vai trò của asana và của bộ não

Thực hành các asana giúp loại bỏ những trở ngại ngăn chặn dòng chảy của prana. Trong lúc tập pranayama, hành giả phải hoàn toàn bị thu hút bởi sự tinh tế của việc hít vào, thở ra và tính tự nhiên khi kiềm giữ hơi thở, tuyệt đối không làm kinh động đến các cơ quan sống còn hay gây sức ép lên tế bào não.

Chính bộ não là công cụ kiểm soát dòng chảy đều đặn của hơi thở. Hãy cảm nhận những lần gián đoạn xuất hiện ở mỗi hơi hít vào hay thở ra, kiểm soát chúng để có được dòng prana đều đặn. Khi kiềm giữ hơi thở, hãy giữ hơi thở vào cho ổn định; nếu chưa ổn định thì thà thở ra chứ đừng gắng sức. Một lưu ý quan trọng: khi hít vào và giữ hơi, đừng để bụng phình lên.

Chỉ tập pranayama khi đã vững asana

Yoga Sutra (11.50) giải thích rằng hít vào, thở ra và kiềm giữ hơi thở đều phải thực hiện chính xác. Hơi thở vào kích hoạt hệ thần kinh trung ương, hơi thở ra thúc đẩy quá trình ngược lại, còn khi giữ hơi thì cả hai cùng diễn ra. Đây là một chu trình phức tạp, đòi hỏi sự nghiêm túc và độ chính xác cao. Bạn không thể đạt tới pranayama chỉ vì muốn, mà cần được chuẩn bị sẵn sàng.

Khi tâm trí hoàn toàn yên tĩnh, hệ thần kinh làm việc hiệu quả hơn. Hít vào là nghệ thuật tiếp nhận nguồn năng lượng nguyên thủy của vũ trụ, thở ra là tống khứ chất độc khỏi cơ thể. Pranayama còn là sự liên kết giữa phần sinh học và phần tâm linh của con người. Ban đầu nó rất khó và đòi hỏi nỗ lực lớn; sự thuần thục chỉ đến khi hành giả không còn phải cố gắng nữa. Khi cơ hoành trở thành điểm gặp giữa thân xác và tâm linh, sự kiềm giữ hơi thở (kumbhaka) sẽ mô tả đúng cái cốt lõi của hành giả. Một khi chuyển động bên ngoài được kiểm soát, sự tĩnh lặng bên trong xuất hiện, và tâm trí tan biến trong chính cái tôi.

Trong Hathayoga Pradipika, hiền triết Svatmarama đã miêu tả chi tiết con đường đi tới trải nghiệm hợp nhất với cái tôi thông qua pranayama. Vì thế, thực hành pranayama không chỉ khó mà còn cần sự chú tâm cao độ. Nếu chưa thể duy trì sau nhiều chu kỳ, hãy tạm bằng lòng với ba, bốn chu kỳ thực hành chăm chú và có ý thức. Đừng vội bỏ cuộc khi thất bại mà hãy lấy đó làm bài học; dần dần bạn sẽ kiểm soát pranayama tốt hơn.

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com