Prana và bộ não: vì sao hơi thở có ý thức nuôi dưỡng tâm trí

Bộ não là một cơ quan vô cùng tinh tế. Vì vậy nó đòi hỏi một dạng năng lượng prana tinh tế, cao cấp hơn so với loại prana thông thường mà cơ thể vẫn dùng hằng ngày. Hiểu được mối liên hệ giữa prana và bộ não sẽ giúp bạn thấy vì sao pranayama lại quan trọng đến thế trong hành trình yoga và thiền định.

Prana không phải là hơi thở, mà thực sự là năng lượng sống. Đây là một thực thể rất vi tế nhưng hữu hình, giống như bức xạ hay sóng điện từ — ta không cảm nhận trực tiếp được nếu không có thiết bị đo phù hợp.

Mỗi người đều có một mức năng lượng prana nhất định và sử dụng nó trong mọi hoạt động thường ngày. Khi prana hao hụt, đau nhức và bệnh tật phát sinh. Ngược lại, khi prana dồi dào, ta cảm nhận từng bộ phận cơ thể khỏe mạnh trọn vẹn.

Năng lượng prana được kích hoạt và tăng cường qua thực hành pranayama (kỹ thuật thở). Thực hành pranayama trước khi thiền giúp làm lắng dịu tâm trí. Điều đáng lưu ý là trong tất cả các cơ quan, bộ não đòi hỏi mức prana nhiều nhất; và trong mọi hoạt động của tâm trí, thiền định lại cần prana nhiều nhất.

Thiếu prana ảnh hưởng đến tâm trí thế nào

Khi việc cung cấp prana cho bộ não bị thiếu hụt, ta dễ trở nên kích động, lo lắng, tâm trí trống rỗng hoặc hỗn loạn vì thiếu năng lượng để duy trì sự tập trung. Nếu tình trạng này kéo dài, nó có thể dẫn tới trầm cảm hay suy nhược thần kinh, kèm theo toát mồ hôi, run rẩy, mất ngủ và ngại giao tiếp.

Cách tăng cường prana cho bộ não

Cung cấp đủ prana cao cấp cho bộ não không đơn giản. Việc hít thở sâu tuy kích thích hệ hô hấp, tuần hoàn và các hệ khác, nhưng tác dụng lên bộ não chỉ ở mức tối thiểu.

Nhận thức là nhân tố chính làm thay đổi tất cả. Hít thở hay thực hành pranayama với nhận thức đầy đủ sẽ chuyển hóa prana bình thường thành dạng prana tinh tế cao cấp mà bộ não cần để duy trì các hoạt động của tâm trí.

Hơi thở có ý thức và thùy não trước

Có sự khác biệt lớn giữa hơi thở có ý thức và vô thức. Hít thở vô thức nuôi dưỡng thùy não sau — nơi chứa bản năng. Còn hít thở với ý thức đầy đủ sẽ kích hoạt thùy não trước, trung tâm của ý thức và trực giác. Suốt cuộc đời, phần lớn chúng ta thở theo bản năng, chỉ nạp một lượng prana rất ít, không đủ cho sự tiến hóa của tâm trí. Chỉ có hành động có ý thức mới đưa đến ý thức cao cấp hơn.

Điều khiển prana đi lên não bằng ba Khóa Năng Lượng

Muốn thanh lọc bộ não và phát triển những năng lực tiềm tàng, ta phải điều khiển prana hướng lên não một cách có ý thức — đây là mục đích chính của pranayama. Prana được tạo ra ở khu vực bên dưới cơ thể, rồi di chuyển lên qua tủy sống tới não nhờ các Bandha (Khóa Năng Lượng).

Ba Khóa Năng Lượng phối hợp cùng pranayama gồm:

• Khóa Hậu Môn (Moola Bandha) — đưa prana hướng lên rốn.
• Khóa Ổ Bụng (Uddiyana Bandha) — tiếp tục đưa prana lên cổ họng.
• Khóa Cổ Họng (Jalandhara Bandha) — đưa prana lên tới não.

Đánh thức những trung tâm ngủ yên

Việc tăng prana không chỉ cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần, mà còn kích thích các trung tâm chưa hoạt động trong bộ não, đánh thức những năng lực tiềm ẩn mà ta chưa từng biết tới. Một thực hành quan trọng là Shambhavi Mudra — tập trung nhìn chằm chằm vào điểm giữa hai lông mày, đưa prana lập tức di chuyển lên não, giúp đánh thức Luân Xa Ajna hay Con Mắt Thứ Ba.

Vai trò của Giữ Hơi Thở (Kumbhaka)

Muốn nạp đủ prana cho não cần thực hành pranayama thường xuyên và có phương pháp, bởi hít thở đơn thuần là không đủ. Prana chỉ thực sự được cung cấp cho não trong lúc Giữ Hơi Thở (Kumbhaka) — diễn ra hai lần: khi hơi thở được giữ trong phổi và khi giữ bên ngoài phổi (sau khi thở ra hết).

Kumbhaka giúp phục hồi bộ não toàn diện, nhưng đòi hỏi tập luyện nhiều với sự kiên nhẫn và thận trọng. Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng thiếu ôxy cho não, vì thế thời lượng giữ hơi thở phải được tăng dần theo quá trình luyện tập một cách cẩn thận.

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com