Tâm tĩnh lặng: bí mật nằm ở việc làm chủ sự chú ý

Vì sao tâm trí con người hầu như không bao giờ chịu ngừng nghỉ, trong khi chỉ một số ít người giữ được sự tĩnh lặng bên trong? Câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy lại là điều nhiều người theo đuổi cả đời tu tập vẫn chưa trả lời trọn vẹn. Có một câu chuyện xưa giúp ta nhìn ra mấu chốt của vấn đề.

Một vị sư phụ và người đệ tử đang đi bộ xuyên rừng. Người đệ tử cảm thấy tâm trí rối bời, bèn hỏi: "Thưa thầy, vì sao tâm trí chúng ta không bao giờ ngừng nghỉ? Làm thế nào để luôn giữ được sự tĩnh lặng trong tâm?"

Câu chuyện con voi và con ruồi

Vị sư phụ mỉm cười và kể: Có một con voi đang thong thả hái lá, bình thản nhấm nháp. Bỗng một con ruồi nhỏ bay tới vo ve quanh nó. Voi phe phẩy tai xua đi, nhưng ruồi cứ bay đi rồi lại bay tới.

Voi bèn hỏi: "Sao anh không nghỉ ngơi mà cứ làm ồn mãi thế? Anh không đứng yên một lúc được sao?"

Con ruồi đáp: "Tôi bị cuốn theo tất cả những gì tôi nghe, nhìn và ngửi thấy. Năm giác quan của tôi không ngừng hoạt động, tôi không thể chống chọi với mọi thứ đổi thay xung quanh. Còn anh, bí mật của anh là gì mà lúc nào cũng điềm đạm, tĩnh lặng như vậy?"

Voi trả lời: "Năm giác quan không chi phối được sự chú ý của tôi. Tôi biết kiểm soát sự chú ý và hướng nó tới bất cứ nơi nào tôi muốn. Nhờ vậy tôi hoàn toàn tập trung vào việc mình làm. Anh thấy đấy, tôi đang ăn và chỉ tập trung ăn, nên món ăn cũng ngon hơn. Tôi làm chủ sự chú ý của mình, chứ không để nó bị phân tán và cuốn đi. Đó là bí mật của tôi."

Người đệ tử chợt vỡ lẽ: "Con đã hiểu. Tâm trí con sẽ không bao giờ tĩnh lặng nếu con cứ để thế giới bên ngoài hấp dẫn cả năm giác quan. Con phải học cách chọn lọc những gì cần và không cần tập trung." Vị sư phụ gật đầu: "Đúng vậy con trai. Tâm trí luôn chuyển động và sẽ đi đến bất cứ đâu nó muốn. Kiểm soát được sự chú ý, con sẽ kiểm soát được tâm trí."

Tĩnh và lặng là gì trong thiền

Xưa nay ai cũng biết thiền là tìm về cõi tĩnh lặng để tâm được an tịnh. Nói cho rõ, tĩnh là lúc nào cũng biết rõ ràng, còn lặng là yên lặng, như trong trạng thái thân tâm bất động, dừng mọi hoạt động của thân và tâm.

Muốn thân tâm bất động, trước hết phải biết điều thân: giữ thân yên ổn, không di động, ngồi vững chãi như tư thế kiết già để có thể ngồi thiền được lâu. Từ đó tâm mới dần yên lặng. Nhưng yên lặng chưa phải là tâm ngừng hoạt động, bởi dòng tư tưởng vẫn trào ra không dứt như "tâm viên ý mã". Tâm thật sự tĩnh lặng là khi lúc nào cũng tỉnh giác, biết rõ ràng, vắng bặt mọi vọng niệm.

Hai con đường điều tâm

Ngoài cách điều thân, thiền còn mở ra nhiều phương pháp chế ngự tâm cho thuần thục. Đức Phật đã dạy nhiều pháp môn tùy căn cơ mỗi người, nhưng tựu chung có thể chia thành hai hướng:

• Thiền tiệm ngộ: từ từ làm cho dòng tâm thức bớt chao đảo, bớt vọng niệm, bớt gây nghiệp thức, khiến tâm thức trong sáng dần lên.
• Thiền đốn ngộ: rèn luyện tuệ giác chặt chẽ và miên mật hơn để rửa sạch dòng tâm thức triệt để, khiến nghiệp thức dần sáng sủa, không còn vẩn đục.

Tĩnh lặng cần sự kiên trì mỗi ngày

Sự thật là tâm tĩnh lặng rất khó đạt. Nhiều người tu trì cả đời mà tâm vẫn còn tham sân si, ngã mạn. Vì thế, nếu muốn rèn luyện, ta phải kiên trì và thực hành mỗi ngày, thiền trong từng phút giây, từng cử chỉ, hành vi và việc làm thường nhật.

Điều đáng nhớ nhất: tâm tĩnh lặng chẳng liên hệ gì đến sự thông minh của bạn. Nó chỉ liên hệ đến sự khiêm tốn, kiên nhẫn và siêng năng luyện tập mà thôi.

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com