Thiền là gì và những lợi ích của thiền cho thân – tâm

Ngày nay, thiền đã bước ra khỏi khuôn khổ tu hành để trở thành một phương pháp quen thuộc giúp nhiều người giải tỏa căng thẳng và tìm lại sự an ổn trong tâm hồn. Nhưng thiền thực chất là gì, và nó mang lại những lợi ích gì? DANAVA cùng bạn đi từ khái niệm đến thực hành.

Thiền bắt nguồn từ đâu?

Nhắc đến thiền, người ta thường nghĩ ngay tới một phương pháp tu hành trong đạo Phật. Nhưng thực tế thiền bắt nguồn từ nền triết học Ấn Độ và đã có mặt từ trước khi Đức Phật Thích Ca ra đời. Ngoài Phật giáo, thiền còn hiện diện trong nhiều truyền thống khác: Kitô giáo có thiền Kitô giáo, đạo Jain có thiền Jain, Đạo giáo có thiền Đạo giáo (Daoist meditation). Có rất nhiều định nghĩa và cách ngồi thiền khác nhau.

Thiền trong Phật giáo nguyên thủy

Trong kinh điển Phật giáo nguyên thủy, thiền – tiếng Pali là bhavana – chỉ những pháp thực hành nhằm rèn luyện tâm. Có hai pháp chính: Thiền định (samatha bhavana) và Thiền quán (vipassana bhavana).

Thiền trong Yoga

Dưới góc độ Yoga, thiền là trạng thái tinh khiết và tập trung cao độ, khi tâm trí xuôi chảy không gì ngăn trở, hoàn toàn đắm mình trong ý thức vũ trụ. Thiền trong Yoga được gọi là Dhyana – một bước quan trọng để người yogi đạt tới sự thể nhập giữa ý thức cá nhân và ý thức vũ trụ ở trạng thái samadhi (định). Đây là truyền thống thiền cổ xưa và đa dạng bậc nhất.

Một góc nhìn khác

Triết gia và diễn giả nổi tiếng người Ấn J. Krishnamurti từng nói: "Thiền không phải là phương tiện. Nó là cả hai: phương tiện và cứu cánh. Thiền là một điều phi thường. Nếu có bất cứ sự bắt buộc nào, cố ép tư tưởng phải tuân thủ, bắt chước, thì thiền sẽ trở thành gánh nặng".

Thực ra thiền rất đơn giản

Dù ngôn ngữ diễn đạt không đồng nhất, về bản chất thiền là phương pháp rèn cho tâm chuyên chú vào một đối tượng hoặc tư duy về một sự việc. Nhờ đó, những xáo động của tâm lắng dịu lại và ta cảm nhận được sự bình an sâu thẳm. Hiểu giản dị, thiền là cách để ta sống trọn vẹn với hiện tại và tìm thấy sự an yên bên trong.

Các phương pháp thực hành thiền

Nhắc đến thiền, người ta thường nghĩ ngay đến ngồi thiền. Nhưng thực tập thiền còn bao gồm nhiều hình thức khác như thiền hành (thiền khi đi bộ), nằm thiền (thiền ở tư thế nằm ngửa)…

Điểm chung của mọi phương pháp là giữ tâm trí tập trung hoàn toàn vào việc mình đang làm. Bởi các vọng tưởng luôn tự động khởi lên trong đầu: vừa nhặt rau ta lại nhớ chuyện cơ quan, đang lái xe lại nghĩ trưa nay ăn gì, rủ ai đi… Chính điều này khiến ta mất tập trung, trí nhớ sa sút, khó kiểm soát cảm xúc, về già dễ đãng trí. Đó là lý do ta cần thực tập thiền để trở về sống trọn vẹn với hiện tại.

Những lợi ích cơ bản của thiền

1. Giảm stress, kiểm soát căng thẳng

Nghiên cứu từ Đại học Cambridge cho thấy thiền thường xuyên giúp giảm mật độ chất xám ở các vùng não liên quan đến lo lắng và căng thẳng. Thực hành thiền làm lắng dịu suy tư và cho tâm khoảng thời gian thư giãn cần thiết.

2. Cải thiện khả năng tập trung và trí nhớ

Việc huấn luyện tâm chú ý quan sát một đối tượng cụ thể khi thiền giúp sự tập trung cải thiện đáng kể. Căng thẳng cũng là nguyên nhân khiến trí nhớ giảm sút, nên khi ngồi yên và học cách kiểm soát suy nghĩ, hơi thở, nhịp tim, ta tác động tích cực lên hệ thần kinh. Người thiền lâu năm sẽ phát triển khả năng chú tâm hoàn toàn vào mọi việc mình làm – điều mà đạo Phật gọi là chánh niệm.

3. Giảm rối loạn tâm thần và trầm cảm

Thiền giúp loại bỏ những suy nghĩ tiêu cực, giải phóng ta khỏi sự bế tắc, mở rộng tâm để nhìn mọi việc khách quan và tích cực hơn. Nhiều nghiên cứu cho thấy thiền có thể hiệu quả ngang với liệu pháp hành vi nhận thức hoặc thuốc chống trầm cảm với người bị lo âu, trầm cảm.

4. Cải thiện giấc ngủ

Ngồi thiền giúp ta bình tĩnh, kiềm chế cảm xúc tốt hơn và nhìn nhận mọi việc sáng suốt, từ đó gạt bớt phiền muộn, lo lắng. Khi thiền, não bộ được nghỉ ngơi, tâm sinh lý được cân bằng, nhờ đó ta dễ có được giấc ngủ ngon.

5. Tăng đề kháng, tốt cho tim mạch và huyết áp

Khi thiền, cơ thể cần ít oxy hơn, tim đập chậm lại, huyết áp giảm xuống. Cùng với khả năng giảm căng thẳng, thiền làm giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim ở người bệnh tim, đồng thời tăng kháng thể, giúp hệ miễn dịch phản ứng nhanh và mạnh hơn.

Đó chỉ là vài trong vô số lợi ích mà thiền mang lại. Nhờ thiền, tâm trạng và tinh thần được cải thiện rõ rệt: bạn trở nên bình tĩnh, bớt lo lắng, tự tin hơn, có thêm can đảm và nghị lực để vượt qua khó khăn. Khi tâm bình an, bạn sẽ cảm nhận được hạnh phúc luôn hiện hữu quanh mình.

---

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com