Vận động yoga tác động lên cơ thể như thế nào? Góc nhìn giải phẫu

Yoga không chỉ giúp bạn dẻo dai hay thư giãn. Nhìn từ góc độ giải phẫu, mỗi tư thế đều tác động lên toàn bộ cơ thể một cách có hệ thống. Trước hết, yoga làm cho khớp xương và cột sống mềm dẻo, mạnh mẽ, linh hoạt, đồng thời kéo nắn các khớp bị sai lệch. Tiếp đến, nó tác động lên hệ cơ bắp, gân khoeo, dây chằng từ nông tới sâu, kể cả các dây chằng bên trong nội tạng. Yoga còn điều phối hoạt động của các tuyến nội tiết để giữ cơ thể cân bằng, ổn định. Và nhờ chuyển động đa dạng của cột sống, tất cả nội tạng cùng hệ thần kinh đều được vận động theo.

Cột sống - trục nâng đỡ toàn thân

Cột sống là một chuỗi đốt sống với những đĩa sụn ở giữa, kéo dài từ ót đến xương cùng. Mỗi đĩa sụn có một nhân dịch thể. Khi đứng, áp lực đè lên khiến dịch thể bị ép lại và đĩa sụn dẹp hơn; khi áp lực mất đi, đĩa sụn trở về trạng thái ban đầu. Đó là lý do buổi sáng thức dậy bạn cao hơn so với buổi tối. Về già, các đĩa sụn mất khả năng đàn hồi, dẹp lại và làm ta thấp đi; khi chúng ép vào các khớp phía sau cột sống có thể gây đau nhức.

Cột sống vừa đủ mềm để linh hoạt, vừa đủ mạnh để giữ ta đứng thẳng và bảo vệ dây thần kinh cột sống - dây thần kinh chính của cơ thể. Mỗi đốt sống chỉ xoay chuyển rất nhỏ, nhưng cộng lại tạo nên độ mềm dẻo rất lớn.

Khi mới sinh, cột sống của bé chủ yếu là sụn. Dần dần hình thành 4 điểm uốn cong: cong ở cổ khi bé ngước đầu, cong ở eo khi bé tập đi, cùng đường cong ở hông và ngực. Bốn chỗ cong này cân bằng nhau khi ta đứng thẳng, giúp cột sống đỡ trọng lượng của đầu và thân trên. Các bài tập yoga làm duỗi cột sống qua các tư thế ngã sau, cúi trước, nghiêng phải, nghiêng trái, xoay hai bên - giữ cột sống mềm dẻo và cơ bắp xung quanh khỏe mạnh.

Xương - ba chiếc "hộp" bảo vệ nội tạng

Một số xương tạo thành ba chiếc "hộp" che chở cơ quan bên trong: hộp sọ bảo vệ não; xương sườn, xương ngực và cột sống tạo lồng ngực bảo vệ tim và phổi; xương hông tạo thành khung chậu. Cơ thể vận động mềm mại khi các hộp xương này cân bằng với nhau dưới sức hút của trọng lực, với trọng lượng đặt đều lên mỗi chân.

Khớp - dùng hết biên độ vận động để tránh chấn thương

Khớp là nơi các xương liên kết với nhau nhờ mô liên kết, sụn khớp và ổ khớp. Để khớp xoay chuyển dễ dàng, ta cần sử dụng hết các chiều vận động của nó. Nếu không, đến lúc nào đó biên độ bị giới hạn và ta vô tình bắt khớp làm việc quá căng. Ví dụ, một bên hông bị co cứng sẽ khiến đầu gối chân đó căng quá mức. Vận động không hợp lý làm vặn khớp có thể góp phần gây bệnh sưng khớp. Ngược lại, khi tư thế yoga được thực hiện cùng hiểu biết về cấu trúc cơ thể, nhịp thở và sự nhu thuận, nó phục hồi tư thế tự nhiên và không làm chấn thương khớp.

Vai và khuỷu tay

Hai khớp vai cùng vùng đầu cổ có biên độ hoạt động rộng, nhưng cũng là nơi nhiều người căng thẳng nhất. Khớp khuỷu gấp nhờ cơ mặt trong cánh tay và duỗi nhờ cơ mặt ngoài, được giữ chắc bởi dây chằng cánh tay trụ và cánh tay quay. Cẳng tay có xương trụ (phía ngón út) và xương quay (phía ngón cái).

Cổ tay và hông

Khi chống tay, trọng lượng truyền qua xương quay xuống các xương cổ tay tiếp khớp với nhau như một lồi cầu. Khớp hông là khớp chỏm lớn nhất cơ thể, cấu tạo dạng cầu và hốc: chỏm xương đùi nối vào hốc xương hông. Vì có biên độ xoay lớn và chịu gần như toàn bộ trọng lượng cơ thể nên hông rất dễ suy yếu. Đứng hay ngồi nghiêng một bên lâu sẽ phá vỡ thế cân bằng và làm cột sống bị lệch.

Đầu gối và bàn chân

Đầu gối hoạt động như một chiếc bản lề co - duỗi. Nhiều người lầm tưởng tư thế Hoa Sen đòi hỏi xoay bất thường ở đầu gối, nhưng thực chất động tác xoay xuất phát từ xương đùi trong hốc hông, không kéo căng đầu gối. Trục trặc nảy sinh khi ta cố kéo chân vào Hoa Sen trước khi xoay khớp hông. Vì vậy hãy khởi động kỹ khớp háng, khớp gối và cổ chân trước khi ngồi Hoa Sen. Bàn chân đỡ toàn bộ trọng lượng cơ thể, đóng vai trò như bộ giảm xóc với cấu trúc mái vòm; trọng lượng dồn lên gót chân trong khi các ngón choãi ra để giữ thăng bằng.

Tác động lên hệ nội tiết, thần kinh và nội tạng

Khi các tư thế được thực hiện cùng hơi thở sâu và chậm, chúng kích thích hệ thần kinh trung ương, hệ hô hấp, tuần hoàn và tiêu hóa, giúp bạn tự chủ hơn. Đáng chú ý, yoga làm dịu co cứng và căng thẳng mà không làm tăng nhịp tim hay tiêu hao nhiều năng lượng, giúp tái lập cân bằng bên trong cột sống và phát sinh nội lực.

Trong lúc giữ asana, vùng vận động của thần kinh trung ương được hưng phấn và lan tỏa đến các bộ phận khác. Hoạt động tuyến nội tiết được đẩy mạnh - tuyến thượng thận tăng tiết hormone làm tăng sức đề kháng, đẩy nhanh trao đổi chất, chống viêm nhiễm. Yoga cũng cải thiện hệ tim mạch, tăng cung cấp máu đến nội tạng và mô, nâng cao chức năng hô hấp. Ví dụ, bài ép cơ bụng, cơ hoành và vận động khớp chậu làm tăng nhu động ruột, kích thích tiêu hóa; các bài hít thở sâu cải thiện thông khí phế quản, mở rộng dung tích phổi và xoa bóp nội tạng.

Cơ thể con người có khả năng thay đổi và phục hồi kỳ diệu. Sẽ chẳng bao giờ là quá trễ để bạn thay đổi thói quen, siêng năng và kiên nhẫn bước vào hành trình yoga.

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com