Hô hấp – cỗ máy vi diệu và bí mật của hơi thở có ý thức

Cuộc đời mỗi người bắt đầu và khép lại bằng một hơi thở. Suốt cả hành trình sống, chúng ta không ngừng hít vào – thở ra để duy trì sự sống, nhưng hiếm ai dừng lại để hiểu cơ chế của nó, bởi ta mặc nhiên coi đó là điều hiển nhiên. Chính sự chủ quan ấy khiến nhiều người hô hấp sai cách và vô tình rút ngắn quãng đời của chính mình. Hãy cùng khám phá cỗ máy hô hấp kỳ diệu này và tìm hiểu thế nào mới là hít thở đúng, có lợi cho sức khỏe.

Cơ thể không thể rời hơi thở dù chỉ trong chốc lát

Trung bình mỗi ngày, một người thở khoảng 22.000 lần. Việc hô hấp phục vụ hai mục đích song hành: khi hít vào, cơ thể được cung cấp dưỡng khí đều đặn cho quá trình lưu thông khí huyết; khi thở ra, nó tống các chất cặn bã đã cháy – gọi là thán khí – ra ngoài.

Khi hít vào, phổi căng nở để thu nhận dưỡng khí; khi thở ra, các chất cặn bã nguy hiểm được trục xuất. Sự hô hấp sâu cần thiết đến mức tạo hóa buộc ta thỉnh thoảng phải ngáp mạnh hoặc thở dài ngoài ý muốn, để bất đắc dĩ hô hấp mạnh hơn nhằm gia tăng dưỡng khí trong huyết quản.

Trong nhịp thở bình thường, các tế bào nhỏ của phổi không đủ sức hoạt động để bảo đảm hoàn toàn việc thay thế dưỡng khí và thán khí. Khi hít vào, phổi thu nhận không khí tươi mát, nhưng lồng ngực không tạo đủ sức ép để tống hết phần không khí đã nhiễm độc. Với người đứng tuổi, phổi và ngực dần giảm khả năng co giãn nên tình trạng này càng rõ.

Hơi thở và trái tim – mối liên hệ quyết định tuổi thọ

Hô hấp tác động rõ rệt tới trái tim, cơ quan làm việc vất vả nhất nhưng cũng ảnh hưởng lớn tới tuổi thọ. Mỗi ngày tim đập khoảng 100.800 lần và đảm đương khối lượng công việc khổng lồ, tương đương nâng một trọng lượng 130 tấn lên cao 30 phân. Máu đi khắp cơ thể chỉ trong 3 phút. Càng làm việc nặng nhọc, đi nhanh hay chạy, tim càng phải đập gấp để lấy dưỡng khí từ phổi, và cơ thể càng hao mòn, suy nhược.

Bên cạnh đó, acid uric – một trong những cặn bã của quá trình chuyển hóa chưa hoàn hảo – có thể tràn vào mạch máu và gây nhiều bệnh, nhất là khi tuổi cao: đau thận, đau đầu, nhức mỏi bắp thịt, phong thấp, chóng mặt… Nếu máu thiếu dưỡng khí, cơ thể không thể loại bỏ hết các chất độc ấy.

Yoga dạy ta hô hấp có ý thức và có phương pháp

May mắn là hô hấp có chủ tính giúp cơ thể chống lại quy luật hao mòn nói trên. Thông thường, hơi thở diễn ra rất tự nhiên, nhưng ta không chỉ cần biết thở sâu hơn mà còn phải kỷ luật hóa hơi thở, đưa nhịp thở tự động vào khuôn phép. Yoga chính là con đường huấn luyện ta hô hấp có ý thức và có phương pháp. Đáng chú ý, khi kỷ luật hóa hơi thở, ta đồng thời có khuynh hướng kiểm soát được trí não của mình.

Hãy để ý những phản xạ đời thường: khi muốn nghe một tiếng động rất nhỏ vọng từ xa, ta thường ngừng thở, cúi đầu, áp tai lắng nghe. Khi cần vận sức di chuyển một vật nặng, ta hít một hơi thật sâu ngay trước lúc dùng lực. Trong mọi tình huống ấy, ta đều tự nhiên kiểm soát hơi thở của mình mà hiếm khi tự hỏi vì sao.

Bài học từ đường chạy 100 mét

Tại một kỳ Thế vận hội, vận động viên Jesse Owens phá nhiều kỷ lục và được tôn vinh là người xuất sắc nhất. Anh tiết lộ rằng trong cuộc chạy 100 mét, anh nín thở ngay từ đầu để dồn toàn lực bứt phá bỏ xa đối thủ, đến mức báo chí gọi anh là “con quái vật hình người”. Mãi về sau người ta mới hiểu anh đang thực hành kỹ thuật hô hấp có chủ tính của các đạo sĩ yoga.

Việc nín thở khi dồn sức cho phép ta tập trung tư tưởng mãnh liệt hơn. Khi ngừng thở, hành động của ta nằm dưới sự điều khiển của tiềm thức, và ta huy động toàn bộ cường lực tinh thần để kiểm soát mọi động tác cho tới khi đạt mục tiêu.

Vì sao yoga khác các môn thể thao khác

Kiểm soát hơi thở và biết nín thở đúng lúc không chỉ giúp cơ thể khỏe mạnh mà còn khơi dậy sức mạnh tiềm tàng bên trong. Nhiều môn thể thao khiến tim đập nhanh hơn, hơi thở gấp và nông hơn, buộc tim hoạt động không ngừng. Yoga thì ngược lại: chỉ gồm những động tác kéo giãn nhẹ nhàng cùng các bài tập thở giúp ta hít thở thật sâu, có ý thức, phối hợp nhịp nhàng hơi thở với từng động tác, đôi khi là nín thở cần thiết để tập trung tư tưởng. Bạn hãy tự cân nhắc điều nào tốt hơn cho mình, rồi bắt đầu tập thở đúng cách ngay hôm nay.

Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com