Ngồi thiền chỉ là một phần. Ăn uống, luyện tập và giữ chánh niệm suốt ngày mới giúp thiền phát huy trọn vẹn.
Người tìm đến thiền thường mong có được sự an tịnh trong tâm. Có người muốn tiến tới con đường giải thoát, giác ngộ; có người muốn khơi dậy năng lượng và những sức mạnh tiềm ẩn bên trong. Nhưng dù với mục đích nào, để đạt được điều đó cũng cần một quá trình rèn luyện - cả trong lẫn ngoài lúc ngồi thiền. Nếu chỉ chăm chú vào thời gian trên tọa cụ mà buông lơi phần còn lại của cuộc sống, thiền sẽ trở nên kém hiệu quả. Nói cách khác, thiền không chỉ gói gọn ở việc ngồi thiền.
Ăn uống ảnh hưởng đến sự lắng định
Chuyện ăn uống tác động rất nhiều đến khả năng lắng định tâm khi thiền. Người vẫn giữ chế độ ăn thịt, ăn mặn thường khó đạt hiệu quả cao như người ăn chay. Nhiều người sau khi chuyển sang ăn chay cảm nhận một thay đổi lớn: thân thể trở nên nhẹ nhàng hơn hẳn. Điều thú vị là sự nhẹ nhàng ấy không nằm ở cân nặng - thực tế có người vẫn tăng cân sau vài tháng ăn chay chứ không hề gầy ốm hay thiếu chất như nhiều người lo. Đó là cảm giác nhẹ nhõm từ bên trong cơ thể, khiến tâm hồn thư thái, thanh thản và dễ lắng lại khi ngồi thiền.
Yoga - người bạn đồng hành lý tưởng của thiền
Ăn chay tốt cho sức khỏe, và khi kết hợp cùng luyện tập yoga hay một môn thể thao tăng cường thể lực, bạn đang tạo nền tảng vững chắc cho việc thiền. Bởi khi cơ thể khỏe mạnh, tinh thần cũng tự nhiên khỏe khoắn theo, và việc thiền sẽ hiệu quả hơn nhiều so với lúc ta mệt mỏi, uể oải.
Yoga đặc biệt phù hợp với người đang thực tập thiền, vì đây không chỉ là một môn thể dục đơn thuần mà còn là khoa học hướng tới sự hợp nhất giữa cơ thể, trí não và tâm hồn. Yoga chú trọng phát triển thể chất, trau dồi sức mạnh tinh thần và luôn gắn sự chú ý vào hơi thở trong từng động tác - bản thân trong yoga cũng đã có thiền. Vì thế, người tập thiền không nên bỏ qua yoga, và ngược lại, thật đáng tiếc nếu người tập yoga lại quên thực hành thiền.
Giữ chánh niệm trong mọi hoạt động
Điều quan trọng là đừng đợi đến khi ngồi thiền mới an tâm, mà hãy giữ chánh niệm trong mọi việc làm, lời nói và suy nghĩ hằng ngày. Đây là sự tương hỗ không thể thiếu. Hãy để ý hình ảnh những bậc thiền sư: họ luôn nhẹ nhàng, từ tốn và nở nụ cười tươi trên môi - kết quả của một quá trình tự tu sửa những điều chưa tốt bên trong. Công phu thiền định của họ chắc chắn sâu dày hơn những người chỉ biết ngồi thiền mà không chỉnh đốn bản thân hằng ngày.
Ngay cả khi bạn không theo đạo Phật, chỉ ngồi thiền để tận hưởng những phút giây yên bình, bạn vẫn có thể kéo dài trạng thái ấy nếu biết giữ chánh niệm - tức không để tâm trí miên man chạy theo vọng tưởng, đồng thời kiểm soát các cảm xúc, nhất là khó chịu, tức giận, sợ hãi, đố kỵ, ham muốn, kiêu mạn. Khi cảm xúc xấu nổi lên, thay vì trút giận lên người khác hay tìm cớ trốn tránh, hãy nhìn thẳng vào chính cảm xúc đó bên trong mình. Nhờ vậy bạn sẽ nhanh chóng nhận diện gốc rễ và xoa dịu nó, trở về trạng thái cân bằng.
Nhận diện vọng tưởng và tiết chế lời nói
Bạn cần luôn tỉnh táo nhận diện vọng tưởng để không chạy theo nó, bởi vọng tưởng không chỉ làm mất tập trung mà còn dễ khơi lên những cảm xúc tiêu cực. Một cách giữ tập trung là đếm hơi thở (sổ tức) hoặc theo dõi hơi thở (tùy tức) trong khi làm bất cứ việc gì.
Trong lời nói, hãy hạn chế những lời không cần thiết và tập giá trị của sự im lặng - vốn là một phần quan trọng của thiền định. Cố gắng giữ lời nói hài hòa trong mọi tình huống, nhất là những lúc căng thẳng dễ dẫn đến tranh luận. Khi đó, dù mình đúng hay sai, hãy khéo léo nhún nhường để tránh mất chánh niệm và buông ra những lời mất kiểm soát làm tổn thương người khác. Chỉ cần trở về với hơi thở, hít thật sâu vài nhịp rồi từ từ điều hòa, bạn sẽ lấy lại được sự cân bằng.
Giữ chánh niệm trọn vẹn trong mọi hành động không phải điều làm được trong ngày một ngày hai. Nó đòi hỏi một quá trình lâu dài và sự quyết tâm bền bỉ, bởi hơn ai hết, bạn là người hiểu rõ nhất những gì diễn ra bên trong mình. Đừng để thiền chỉ gói gọn trong khoảnh khắc ngồi trên tọa cụ - thiền sinh ra để giúp ta thấy được những sức mạnh nội tại. Và để có được sức mạnh của sự tập trung cùng tự do nội tâm ấy, ta phải luôn giữ gìn thân, khẩu, ý hài hòa trong mọi thời điểm.
Bài viết được DANAVA biên tập lại. Nguồn tham khảo: yogaclubvietnam.com
